HISTORIA JEDNEJ RYCINY: Jerozolima (H. Schedel, 1492)

HJR2

20 czerwca (sobota) 2015, o godz. 14.00, pl. Zamkowy 4, Warszawa

Map Terrae Promissionis  czy Terrae  Sanctae – to ciągle  ten sam kawałek świata: Palestyna – powstało w opoce nowożytnej (XV-XIX wiek) dużo więcej niż jakiegokolwiek innego miejsca na kuli ziemskiej: łącznie około sześciu tysięcy. O żadnej z nich nie warto mówić bez wspominania o pozostałych. Może nie o wszystkich, ale o przynajmniej kilkunastu, zwykle jednak kilkudziesięciu.

Imaginacyjne wyobrażenie Świątyni w centrum otoczonej murem Jerozolimy. Bynajmniej nie pierwsze.

Bo tylko w starożytności Jerozolima pojawiła się na mapach dziesięciokrotnie: od tzw. Imago mundi (Babilon, 600 p.n.e.) zaczynając, poprzez mapę Ptolemeusza (150), na tzw. Tabula Peutingeriana  (IV w.) kończąc.

Zaś w średniowieczu, jeszcze przed planem Schedela…  etc. etc. etc. Które to wyliczenie nie byłoby pełne bez wspomnienia choćby tzw. anglosaskiej mapy bawełnianej z ok. 1040. Oraz słynnej – o 10 lat późniejszej – tzw. Mappa mundi Beatusa z Sewilli. Niestety nie zachowanej, znanej jednak z licznych kopii uważanych z wierne odzwierciedlenie oryginału.

Plan Jerozolimy z 1492 roku miał większe szanse. Bo był jednym z 1809 drzeworytów w Kronice ŚwiataHartmanna Schedela. Która była jedną z dwóch, obok Biblii Gutenberga, najważniejszych ksiąg drukowanych tego okresu. I pierwszą drukowaną książką świecką. Oraz najbardziej ilustrowaną w XV wieku. Miejsce jej wydania – Norymberga – było w tym czasie wielkim centrum kulturalnym i jednym z najbardziej znaczących ośrodków wydawniczych Europy.

Rycina, mimo że jest bardziej tworem wyobraźni niż odwzorowaniem rzeczywistości fizycznej, znanej wówczas w Europie głównie z opisów słownych, z autopsji – tylko bardzo nielicznym, głównie pielgrzymom, uważana jest za pierwsze drukowane przedstawienie Jerozolimy. Wykonane – by oddać najlepiej charakter miasta, jego najważniejsze miejsca, bo przecież nie jego wygląd – nowatorską wówczas techniką rysowania map „z lotu ptaka”. Przez następne dwa wieki jednym z najbardziej popularnych w kartografii sposobów przedstawiania miast

Kronikę wydrukowano wkrótce po odkryciu Ameryki. Więc w ostatnim już momencie, by przedstawić średniowieczny świat według ówczesnych europejskich wyobrażeń. Co wieloosobowemu zespołowi autorskiemu udało się osiągnąć.

Treścią dzieła jest historia świata, podzielona na epoki.

Pierwsze pięć to dzieje ludzkości, w istocie głównie Żydów, ewentualnie i rzadko ich sąsiadów: od stworzenia świata (wg Księgi Rodzaju) do Potopu; od Potopu do narodzin Abrahama; od narodzin Abrahama do powstania państwa króla Dawida; od powstania państwa króla Dawida do niewoli babilońskiej; od niewoli babilońskiej do narodzin Jezusa.

Szósta epoka – rozdział najobszerniejszy, po którym zostawiono kilka pustych kartek, aby można było dopisywać następne ważne zdarzenia – to współczesne dzieje Europy, liczone od narodzin Jezusa do daty wydania Kroniki.

Epoka siódma to opis przyszłego końca świata i Sądu Ostatecznego. Gdzie się wszyscy wkrótce zobaczymy?

Na Zamku Królewskim w Warszawie, na spotkaniu z cyklu historia jednej Ryciny poświęconemu mapom Jerozolimy i Ziemi Obiecanej.

.
Drzeworyt
rycina anonimowa, tzn. bez żadnych sygnatur autorskich
prawdopodobnie według rysunku (twór wyobraźni)
Michaela Wolgemuta lub Wilhelma Pleyendorffa
wykonanego we fragmentach
na podstawie rys. z natury E. Reeuwicha sprzed 1486
rytował anonimowy sztycharz w pracowni Wolgemuta
kolorowanie ręczne akwarelami w epoce
opis na rycinie w j. łacińskim, tekst (opis Jerozolimy) w j. niemieckim
na odwrocie wyobrażenie wieży Babel, portrety władców Asyrii oraz tekst historyczno-genealogiczny
Proweniencja:
Hartmann Schedel,  Registrum huius operis libri cronicarum cu [cum] figuris et imagibus [imaginibus] ab inicio mudi [mundi]vel Liber Chronicarum, Norymberga (Anton Koberger) [grudzień] 1453
Kolekcja »Żyd Niemalowany«

 

 

Zajęcia odbędą się:
20 czerwca (sobota) 2015, o godz. 14.00
na Zamku Królewskim w Warszawie, pl. Zamkowy 4, Warszawa
w ramach wystawy „Żyd Niemalowany w Ziemi Kanaan”
prezentowanej w Galerii Wystaw Czasowych
Prowadzenie: Paweł Szapiro
Oprawa graficzna: Magda Rubenfeld Koralewska
Screen Shot 2015-06-18 at 01.33.14

Program jest realizowany przez Fundację Żyd Niemalowny
Program jest współfinansowany przez Miasto Stołeczne Warszawa