W małem miasteczku … / In the shtetl …

[English below]

shtetl

Na wystawę składają się drzeworyty sztorcowe, przedstawiające życie żydowskie i samych Żydów w czasach, kiedy stanowili oni trzeci co wielkości naród w regionie. W drugiej połowie XIX wieku więcej było w E uropie Środkowo-wschodniej tylko Polaków i U kraińców, mniej – o jedną trzecią – łącznie Czechów i Słowaków, trzykrotnie mniej – Serbów. Polska pod zaborami była zaś drugim co wielkości skupiskiem żydowskim na świecie. Tu były – od wieków – synagogi, szkoły, rytualne łaźnie i cmentarze oraz – naturalnie – domy. A żydowski dom zbudowany był przeważnie w małym miasteczku, rzadziej w mieście, najrzadziej zaś – na wsi. Dziewiętnastowieczne drzeworyty sztorcowe o tematyce żydowskiej, często  autorstwa najwybitniejszych polskich artystów drugiej połowy XIX wieku, publikowane w polskich tygodnikach o tym wszystkim tak dokładnie może i nie mówią, ale to właśnie zaświadczają, albo – jak kto woli – ilustrują. Autorami tych rycin byli zaś najbardziej znani polscy artyści epoki, m. in. Andriolli, Brandt, Chełmoński, Fałat, bracia Gierymscy, Gerson, Gottlieb, Grottger, Kossak (ojciec i syn), Kostrzewski, Matejko, bracia Pillati, Rodakowski, Siemiradzki, Wierusz-Kowalski czy Witkiewicz. I inni.

Sama wystawa, jedna z pierwszych w cyklu dwunastu, przygotowanych i prezentowanych w latach 2007-2014 przez zespół projektu »Żyd Niemalowany«, pokazywana była dotąd w sześciu miejscach. Najpierw w synagodze-muzeum w Tykocinie (wystawa nr 13, IX-XI 2008). Następnie – jeszcze w tym samym roku – w Z espole Szkół Ogólnokształcących im. Ireny Sendlerowej w Skwierzynie (wystawa nr 17, XI 2008 – I 2009); wernisaż stanowił część uroczystości nadania szkole imienia patrona. Miejscem kolejnych wystaw były: Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie (wystawa nr 28, XI 2009- II 2010) oraz synagoga-muzeum we Włodawie (wystawa nr 42, VII -X 2011): wernisaż odbył się podczas otwarcia XII Festiwalu Trzech Kultur. Żadna z wystaw nie była identyczna.

shtetl_en

This series comprises wood engravings, presenting Jewish life and Jewish people, during the period when Jews were the third largest nation in the region. In the second half of the 19th century only the Poles and Ukrainians were more numerous than the Jews – there were one-third fewer Czechs and Slovaks combined, and three times fewer Serbs. Poland under the partitions was the second largest agglomeration of Jews in the world. Jewish prayer houses and Jewish schools, mykvaot and cemeteries, and – naturally – Jewish homes had stood here for centuries. And Jewish homes were located predominantly in small towns, less often in cities, and least often in the countryside. The 19th-century Jewish-themed  wood engravings, made by some of Poland’s most prominent graphic artists, published in Polish illustrated journals, while perhaps not spelling out these facts precisely, certainly testify to them, or illustrate them. The creators of the images include some of the most renowned Polish artists of the era: Andriolli, Brandt, Chełmoński, Fałat, the Gierymski brothers, Gerson, Gottlieb, Grottger, Kossak (father and son), Kostrzewski, Matejko, the Pillati brothers, Rodakowski, Siemiradzki, Wierusz-Kowalski, Witkiewicz, and others.

This exhibition series was one of the first to be presented by the Żyd Niemalowany team in 2007-2014 and has so far been shown in six places. In the museum-synagogue in Tykocin (exhibition No. 13, 2008). Subsequently, in the same year, it traveled to a High School in Skwierzyna (exhibition No. 17, 2008/2009); the exhibition was part of a ceremony where the school was named after Irena Sender, recipient of the title of the Righteous Among the Nations. Then it went to the Royal Castle in Szczecin (exhibition No. 28, 2009/2010) and to another synagogue- museum in Włodawa (exhibition No. 42, 2011): the opening took part during the 13th Annual Festival of Three Cultures. No two exhibits were exactly alike.

Muzeum Wieczny Tułacz