Kolekcja / The Collection

[English below]

zn

Projekt wystawienniczo-edukacyjny, realizowany nieprzerwanie od 2006 roku, w oparciu o wielką – tworzoną od połowy XIX wieku – prywatną kolekcję. A w niej obrazy, oryginalne rysunki i ryciny. Drzeworyty, miedzioryty, mezzotinty, akwaforty, staloryty, litografie, oraz grafiki wykonane innymi technikami. Pochodzące z XV, XVI, XVII, XVII, XIX i nawet XX wieku. Blisko kilka tysięcy z nich stanowią ryciny o tematyce żydowskiej, objęte wspólną nazwą «Żyd Niemalowany».

Ten wyodrębniony zespół podzieliliśmy – biorąc za kryterium technikę wykonania oraz czas powstawania poszczególnych grafik – na trzy grupy.

I tak: pierwsza to drzeworyty sztorcowe z drugiej połowy XIX wieku. Publikowane wówczas rzadziej w książkach, częściej – jako ilustracje w polskich, ale także w zagranicznych pismach ilustrowanych. Co – samo w sobie – czyni je rzadkością: lata 1860-1890 to jedyny okres w historii czasopiśmiennictwa, w którym ilustracje na łamach prasy były oryginalnymi, pełnowartościowymi grafikami. Ich autorami w polskiej prasie – czyni je to niespotykanymi podwójnie – byli, inaczej niż na świecie, najbardziej uznani artyści epoki. A nie żadni tam – jak zagranicą – wyspecjalizowani prasowi ilustratorzy. Czego świadectwem lista naszych autorów:
Andriolli, Brandt, Chełmoński, Fałat, bracia Gierymscy, Gerson, Gottlieb, Grottger, Kossakowie (ojciec i syn), Kostrzewski, Matejko, bracia Pillati, Rodakowski, Siemiradzki, Wierusz-Kowalski czy Witkiewicz. I inni – wtedy bardziej, dziś mniej już znani. Ale skądinąd warci przypomnienia. I to nie tylko dlatego, że udało im się wziąć udział w tworzeniu dzieła unikalnego: plastycznego zapisu świata XIX-wiecznych Żydów polskich.

Druga grupa to judaica rysowników dwudziestowiecznych – nie byle jakich. Bo takich jak: Ephraim Moses Lilien, Lucien Madrassi, Joseph Penell czy Hermann Struck. Którego litografowanych: portretów Żydów wschodnioeuropejskich (Ostjuden i rysunków atlantydy ich miasteczek bronimy naszymi wystawami od zatonięcia. I w dobrym towarzystwie: prace Strucka zawieszone są na ścianach najlepszych muzeów na świecie.

Trzecia grupa to – crême de crême kolekcji – ryciny biblijne. Akwaforty, drzeworyty, mezzotinty, miedzioryty i staloryty. Pochodzące z XV-XVIIIwieku. Portrety, sceny figuratywne, mapy i plany, widoki miast i obiektów architektonicznych. Których autorami byli – co powinno starczyć za rekomendację – Adrichom, Audran, Boydell, Le Brun, Calmet, Coypel, Heemskerk, Luyken, Poussin, Rembrandt, Ribera, Rubens, Sadeler, Schedel, Suruge, van der Werff i Wierix. Oraz inni. Mniej znani, ale nie mniej – w swych dokonaniach – ciekawi.

Zorganizowaliśmy do tej pory – dysponując tym, co wyżej opisane – ponad 60 wystaw. Wydaliśmy dokładnie 5 publikacji. Przeprowadziliśmy ponad 120 rozmaitych wykładów i prezentacji. Wszystko to – jak dotąd – dla 100 tysięcy osób. A może naszych widzów i słuchaczy było więcej?

A jeśli nawet trochę mniej, to i tak Żyd Niemalowany jest – jak widać – najpoważniejszym i najbardziej energicznym żydowskim obywatelskim przedsięwzięciem kulturalnym nie tylko w Polsce, ale może i w całej Europie Środkowej. Dysponującym doświadczoną już i wykwalifikowaną grupą organizatorów. Prowadzącym rozbudowaną działalność wystawienniczą, edukacyjną i publicystyczną (prasa drukowana i sieć). Oraz – z konieczności może nieco skromniejszą – wydawniczą. A jeszcze – o czym w ogóle nie było dotąd mowy – także naukową.

 

zn_en

The Delineated Jew (Polish title »Żyd Niemalowany«) is a community heritage project, aiming to spread knowledge of the shared Polish-Jewish heritage, to foster a positive Jewish identity and to raise pride in the Jewish heritage in Poland, and to promote diversity in the Jewish community and in Polish society by presenting Poland’s prewar multicultural landscape. The project’s various components include a series of exhibitions, publications and lectures based on a collection of approximately 2,000 original Jewish-themed prints (wood and copperplate engravings, lithographs, steel etchings etc.) dating between the 15th-20th centuries. The project was initiated in 2006 by Paweł Szapiro and Magda Koralewska, both experienced social innovators and Jewish community leaders, actively involved in revitalizing Jewish life in Poland. Under their leadership the project is realized by the Żyd Niemalowany Foundation.

The collection is divided into three segments, depending on the technique and origin.

The first group, made up of 19th-century wood engravings, was published either in books or in illustrated journals at the time. It is worth noting that 1860-1890 marks the only period in the history of the press when printed images were original, state-ofthe-art graphic prints. What makes them even more unique is that in Poland they were created by some of the most prominent painters and graphic artists of the era, unlike abroad, where images were mainly produced by professional press illustrators. This phenomenon might perhaps best be illustrated by listing our artists: Andriolli, Brandt, Chełmoński, Fałat, the Gierymski brothers, Gerson, Gottlieb, Grottger, Kossaks (father and son), Kostrzewski, Matejko, the Pillati brothers, Rodakowski, Siemiradzki, Wierusz-Kowalski, Witkiewicz, and more. They were, perhaps, more renowned in the past, but they are certainly worth recalling. And not only because they managed to take part in a unique creation, the visual record of the 19th-century world of Polish Jews, portraying and delineating Jewish life at the time for the generations to come.

The second segment includes Judaica created by 20th-century graphic artists, including Ephraim Moses Lilien, Lucien Madrassi, Joseph Penell and Hermann Struck. The lithographs by the latter, depicting portraits of the East-European Jews (Ostjuden) and the Atlantis of their shtetlech, otherwise unknown in Poland, continue to speak through our exhibitions. They are in good company, for the works of Hermann Struck hang on the walls of the most prestigious museums in the world.

The third segment – and the crême de la crême of the collection – is comprised of Old Testament-themed prints. Etchings, engravings, mezzotints and steel engravings dating between the 15th-18th centuries. Portraits, figurative representations, maps and city plans, panoramas and architectural objects. Depicted by some of the old masters of European art – Adrichom, Audran, Boydell, Le Brun, Calmet, Coypel, Heemskerk, Luyken, Poussin, Rembrandt, Ribera, Rubens, Sadeler, Schedel, Suruge, van der Werff and Wierix, among others.

Since the project’s inception we have organized over sixty exhibitions, published five books, and organized 120 lectures and presentations. Attended by approximately 100,000 people. Or perhaps a few more… And even if the number is a trifle smaller, it is clear that The Delineated Jew is one of the biggest Jewish civic and cultural undertakings in Poland, or even perhaps in Central Europe. We have a qualified and professional staff, a rich and diverse display, education, and publishing record, and an academic component – not yet touched upon in this short introduction.

 

Muzeum Wieczny Tułacz